Trước khi lên đường, chị Hải Vân – một nhà báo đã có nhiều năm theo dõi lĩnh vực năng lượng – không bao giờ cảm thấy mình thiếu thông tin.

Những báo cáo, nghiên cứu về hydrogen xanh, Power-to-Liquid (PtL) hay điện mặt trời nổi đều không còn xa lạ. Thế nhưng, sau ba ngày thực địa từ 07-09/07/2026 cùng Press Trip 2026 của GIZ tại Quảng Ngãi và Đà Nẵng, điều khiến chị nhớ nhất lại không phải là một con số hay một bài trình bày.

Đó là khoảnh khắc nhận ra rằng có một khoảng cách rất lớn giữa việc theo dõi quá trình chuyển dịch năng lượng và chứng kiến nó đang diễn ra như thế nào.

Nhà báo Hải Vân (mặc áo đỏ) trong buổi trao đổi với đại diện Nhà máy tách khí Messer Dung Quất. Ảnh: GIZ.

Chỉ khi đứng trong nhà máy, trò chuyện với những kỹ sư đang vận hành công nghệ, lắng nghe lãnh đạo doanh nghiệp chia sẻ về những quyết định đầu tư cho tương lai phát thải thấp và quan sát từng mắt xích của chuỗi giá trị, những khái niệm tưởng chừng quen thuộc mới thực sự trở thành những câu chuyện sống động.

“Tài liệu có thể được gửi trước, bài trình bày có thể được chia sẻ sau, nhưng cảm nhận về hiện trường, những câu hỏi nảy sinh khi đứng trong nhà máy hay những cuộc trao đổi trực tiếp với chuyên gia là điều không thể thay thế,” chị Hải Vân chia sẻ sau chuyến đi. “Chính những trải nghiệm đó tạo nên sự khác biệt giữa việc biết thông tin và hiểu câu chuyện.”

Điều mà chị Hải Vân nhận ra sau chuyến đi cũng chính là giá trị mà một chương trình thực địa mong muốn mang lại cho báo chí: không chỉ cung cấp thêm thông tin, mà còn tạo cơ hội để người làm báo kiểm chứng, kết nối và hiểu sâu hơn những chuyển động đang diễn ra trong quá trình chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam.

Khi chuyển dịch năng lượng được nhìn từ thực tiễn

Từ ngày 07-09/07/2026, 16 nhà báo và phóng viên đến từ các cơ quan báo chí trên cả nước đã tham gia chương trình Press Trip 2026 do Chương trình Hỗ trợ Năng lượng GIZ tổ chức tại Quảng Ngãi và Đà Nẵng nhằm tìm hiểu cách các doanh nghiệp lớn tại Việt Nam đang chuẩn bị cho hành trình giảm phát thải và chuyển dịch năng lượng.

Thay vì chỉ tiếp cận thông tin qua các bài trình bày hay báo cáo, các nhà báo được trực tiếp tham quan hiện trường, gặp gỡ lãnh đạo doanh nghiệp, kỹ sư và chuyên gia kỹ thuật để quan sát cách những định hướng chuyển đổi năng lượng đang được hiện thực hóa trong hoạt động sản xuất và kinh doanh.

Trong ba ngày, đoàn đã đến thăm ba doanh nghiệp đại diện cho những mắt xích khác nhau của quá trình chuyển dịch năng lượng.

Đoàn phóng viên khảo sát, tìm hiểu quá trình chuyển đổi xanh tại Nhà máy tách khí Messer Dung Quất. Ảnh: GIZ.

Nhà máy tách khí Messer Dung Quất là nơi minh họa vai trò của hạ tầng khí công nghiệp trong việc hỗ trợ các ngành sản xuất giảm phát thải, mở ra tiềm năng phát triển hydrogen trong tương lai. Tại đây, các nhà báo tìm hiểu vai trò của khí công nghiệp trong quá trình giảm phát thải của các ngành sản xuất, đồng thời trao đổi về tiềm năng phát triển hydrogen và những điều kiện cần thiết để hình thành nền kinh tế hydrogen.

Đoàn phóng viên trao đổi với đại diện Nhà máy Lọc dầu Dung Quất. Ảnh: BSR.

Ở Nhà máy Lọc dầu Dung Quất của Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR), câu chuyện chuyển dịch năng lượng được nhìn từ góc độ của một doanh nghiệp công nghiệp nặng. Những chia sẻ về các nghiên cứu liên quan đến hydrogen, Power-to-Liquid (PtL), cùng chiến lược giảm phát thải cho thấy quá trình chuyển đổi không chỉ là yêu cầu về môi trường, mà đang dần trở thành một phần trong chiến lược phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Đoàn phóng viên trao đổi với Giám đốc Dự án điện mặt trời mặt hồ nhà máy tái cấp nước KCN Tam Thăng. Ảnh: GIZ.

Điểm dừng chân cuối cùng là dự án điện mặt trời nổi của Damintech, nơi mở ra những cuộc trao đổi về tiềm năng phát triển năng lượng tái tạo, những yêu cầu về quy hoạch, hạ tầng truyền tải cũng như các yếu tố cần cân nhắc để các giải pháp này có thể được triển khai bền vững.

Theo chị Nguyễn Ngọc Linh, Điều phối truyền thông, Chương trình Hỗ trợ Năng lượng GIZ, mục tiêu của Press Trip không chỉ là đưa báo chí đến với các dự án hay doanh nghiệp, mà còn tạo điều kiện để các nhà báo đối thoại trực tiếp với những người đang tham gia vào quá trình chuyển dịch năng lượng.

“Chuyển dịch năng lượng là một chủ đề phức tạp và đang thay đổi rất nhanh. Chúng tôi tin rằng những cuộc đối thoại trực tiếp tại hiện trường sẽ giúp các nhà báo tiếp cận thông tin đa chiều, kiểm chứng các góc nhìn khác nhau và kể những câu chuyện cân bằng, dựa trên bằng chứng. Đó cũng là cách GIZ mong muốn đồng hành cùng báo chí trong việc lan tỏa những thông tin chính xác về chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam.” – Ngọc Linh, Điều phối truyền thông, Chương trình Hỗ trợ Năng lượng GIZ.

Từ thông tin đến sự thấu hiểu

Trong lĩnh vực năng lượng – nơi các chủ đề ngày càng phức tạp và mang hàm lượng kỹ thuật cao, việc tiếp cận hiện trường mang lại những giá trị mà tài liệu hay báo cáo khó có thể thay thế.

Nhiều cuộc trao đổi sâu sắc nhất trong chuyến đi không diễn ra trong phòng họp, mà bắt đầu sau khi phần trình bày kết thúc. Những câu hỏi về chi phí công nghệ, lộ trình đầu tư, hạ tầng truyền tải, khả năng thương mại hóa hay tác động đối với doanh nghiệp được làm rõ thông qua các cuộc đối thoại trực tiếp với lãnh đạo doanh nghiệp và chuyên gia kỹ thuật.

Chính những trải nghiệm đó giúp các nhà báo không chỉ hiểu doanh nghiệp đang làm gì, mà còn hiểu vì sao họ phải hành động ngay từ hôm nay, cũng như những cơ hội và thách thức mà quá trình chuyển đổi năng lượng đang đặt ra.

Nhà báo Anh Thư (Đài Tiếng nói Việt Nam – VOV) cho rằng những chuyến đi thực địa giúp người làm báo có thêm bối cảnh để nhìn nhận các vấn đề năng lượng một cách toàn diện hơn. “Khi trực tiếp đến doanh nghiệp, chúng tôi không chỉ ghi nhận những kết quả đã đạt được mà còn hiểu rõ hơn những khó khăn, thách thức và các yếu tố cần cân bằng trong quá trình chuyển dịch năng lượng. Điều đó giúp các tác phẩm báo chí phản ánh vấn đề đầy đủ, khách quan và gần với thực tiễn hơn”, Anh Thư chia sẻ.

Thông qua việc kết nối báo chí với doanh nghiệp và các chuyên gia, Press Trip 2026 không chỉ góp phần nâng cao hiểu biết về các công nghệ và mô hình mới, mà còn thúc đẩy đối thoại giữa các bên liên quan – một yếu tố quan trọng để đồng hành cùng quá trình chuyển dịch năng lượng công bằng và bền vững tại Việt Nam.

.