Trong hành trình chuyển dịch năng lượng và thực hiện cam kết Net Zero vào năm 2050, hydrogen xanh (GH2) và nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) đang trở thành hai mảnh ghép quan trọng. Nhưng câu hỏi hiện nay không còn chỉ là “Việt Nam có phát triển hay không?”, mà là làm thế nào để biến các mục tiêu đã đặt ra thành một thị trường thực sự có thể vận hành và thu hút đầu tư?
Với GH2, Việt Nam đã có định hướng ở cấp chiến lược. Quyết định 165/QĐ-TTg năm 2024 đặt mục tiêu sản xuất hydrogen từ năng lượng tái tạo và các quá trình có thu giữ carbon đạt khoảng 100.000 – 500.000 tấn/năm vào năm 2030, tăng lên 10 – 20 triệu tấn/năm vào năm 2050. Hydrogen được định hướng sử dụng trong nhiều lĩnh vực, từ sản xuất điện, giao thông vận tải đến thép, xi măng, hóa chất và lọc hóa dầu; đồng thời hướng tới hình thành hệ sinh thái sản xuất, lưu trữ, vận chuyển, phân phối, sử dụng và xuất khẩu. Tuy nhiên, khoảng cách giữa chiến lược và thị trường vẫn còn đáng kể. Việt Nam đang tiếp tục hoàn thiện các tiêu chuẩn, quy chuẩn, cơ chế đầu tư và hạ tầng cho hydrogen để thu hút đầu tư. Điều này cho thấy bài toán hiện nay không chỉ nằm ở công nghệ, mà là tạo được một môi trường pháp lý và kinh tế đủ rõ để doanh nghiệp có thể đưa ra quyết định đầu tư dài hạn.
Ảnh: GIZ.
Trong khi đó, SAF cũng trở thành tâm điểm của một câu chuyện thời sự khác.
Hàng không là một trong những lĩnh vực khó điện khí hóa nhất. Trong trung và dài hạn, SAF là một trong những giải pháp quan trọng để giảm phát thải của ngành hàng không mà không phải chờ thay đổi toàn bộ đội tàu bay và hạ tầng hiện hữu.
Áp lực từ thị trường quốc tế đang đến rất nhanh. EU đã áp dụng lộ trình SAF, đồng nghĩa với việc các hãng hàng không và các chuỗi cung ứng nhiên liệu có liên quan tới thị trường quốc tế sẽ ngày càng phải chuẩn bị cho yêu cầu về nhiên liệu carbon thấp.
Ảnh: GIZ.
Việt Nam cũng đã bắt đầu có những bước đi đầu tiên, nhưng để SAF thực sự trở thành một thị trường, Việt Nam cần đi xa hơn những dự án tiên phong. Cần sớm hình thành một lộ trình sử dụng SAF rõ ràng, cùng với mục tiêu và tỷ lệ sử dụng SAF theo từng giai đoạn; khung pháp lý về sản xuất, cung ứng, sử dụng và truy xuất nguồn gốc; tiêu chuẩn, quy chuẩn và cơ chế chứng nhận phù hợp với các chuẩn quốc tế; ưu đãi về thuế, đầu tư và tài chính xanh; cơ chế thu mua dài hạn để tạo cầu cho sản phẩm.
Ảnh: GIZ.
Đây cũng là những vấn đề đang được đặt ra trong quá trình hoàn thiện chính sách. Việc phát triển SAF hôm nay không chỉ là câu chuyện giảm phát thải cho hàng không. Đó còn có thể là một trong những nguồn cầu tương lai cho GH2, đồng thời mở ra cơ hội để Việt Nam biến lợi thế về năng lượng tái tạo thành các sản phẩm năng lượng xanh có giá trị cao hơn. Việt Nam đã có cam kết, chiến lược và những dự án tiên phong. Điều cần thiết lúc này là chuyển từ “có mục tiêu” sang “có thị trường”: một thị trường có quy tắc rõ ràng, có người mua, có cơ chế chia sẻ rủi ro, có hạ tầng và có khả năng kết nối với các tiêu chuẩn quốc tế.
Đây cũng là những nội dung được trao đổi sôi nổi tại Kỳ họp tham vấn về Phát triển Hydrogen và Nhiên liệu hàng không bền vững tại Việt Nam. Các doanh nghiệp tham gia như BSR, PV Oil, Messer, The Green Solutions đã cởi mở chia sẻ định hướng, kế hoạch và các dự án thí điểm đang được triển khai, qua đó cho thấy những bước chuẩn bị ban đầu của doanh nghiệp trong việc đón bắt xu hướng quốc tế và từng bước tham gia vào chuỗi giá trị hydrogen và SAF.
Ảnh: GIZ.
Sự kiện được thực hiện bởi Vụ Than và Dầu khí, Bộ Công Thương với sự hỗ trợ của Dự án Thúc đẩy Chuyển dịch ngành Năng lượng tại Việt Nam (GIZ). Mục tiêu của tham vấn không chỉ là thúc đẩy một vài dự án riêng lẻ, mà hướng tới đóng góp cho quá trình hoàn thiện chính sách, xây dựng thị trường GH2 và SAF theo hướng bền vững, có khả năng cạnh tranh và phù hợp với điều kiện Việt Nam.
